Duurzame mobiliteit Zaanstad

De verhuizing naar een nieuw stadhuis in het stadshart van Zaandam was voor de gemeente Zaanstad de aanleiding om een ambitieus vervoersmanagementplan te ontwikkelen. Er waren op de nieuwe locatie veel minder parkeerplaatsen beschikbaar voor medewerkers. De gemeente greep die situatie aan om de dienstreizen en het woon-werkverkeer duurzamer te maken. Door die keuze heeft een tekort aan parkeerplaatsen geleid tot een positief effect op de verkeersmobiliteit en luchtkwaliteit in de gemeente.

Het is niet erg gebruikelijk dat een omvangrijk vervoersmanagementproject wordt geïnitieerd door de afdeling P&O. Ben Imhann, beleidsmedewerker P&O gemeente Zaanstad zegt hierover: "In eerste instantie was de vraag vooral hoe we het probleem rondom het tekort aan parkeerplaatsen bij het nieuwe stadhuis in het centrum van Zaandam konden oplossen. We zitten nu nog op meerdere locaties waar voldoende parkeergelegenheid is. In de garage van het nieuwe stadhuis is ruimte voor een kwart van het huidige aantal parkeerplaatsen.  P&O werd ingeschakeld om de criteria te bepalen om dit aspect van de verhuizing op te lossen."

Raakvlakken

Tijdens het onderzoek naar de juiste aanpak, bleek dat de reikwijdte van parkeerproblematiek breder was. Dat had volgens Imhann verschillende redenen. "Zoals in veel andere gemeenten staat milieu hoog op de agenda in Zaanstad. Om onze milieudoelstellingen concreet te maken, zijn er diverse programma's voor luchtkwaliteit, mobiliteitsmanagement, fietsplannen en openbaar vervoer. De raakvlakken van het parkeerprobleem met deze onderwerpen waren onvermijdelijk." Het nieuwe stadhuis ligt bijvoorbeeld middenin het nieuwe stadshart van Zaandam. Bij de ontwikkeling van dit gebied is veel aandacht besteedt aan de mobiliteit en toegankelijkheid. Tot slot is er nog de groeiende aandacht voor klimaatneutraal opereren binnen het gemeentebeleid. Zaanstad wil in 2020 CO2 neutraal zijn. Dat komt terug in de installatie van koude-warmteopslag en zonnepanelen op het nieuwe stadhuis. Maar ook het stimuleren van de inzet van elektrische voertuigen is daarvan een onderdeel.

Schoon verkeer stimuleren

De toenemende milieuaandacht en de beperkte parkeerruimte kwamen samen in een aanpak voor vervoermanagement. Het plan is om de mobiliteit van gemeentemedewerkers zo schoon mogelijk te maken. Imhann: "Het projectteam bestaat uit vertegenwoordigers  van de afdelingen verkeer, milieu, beheer en communicatie. Dit team bepaalde een aantal uitgangspunten om het vervoermanagement duurzamer te maken en daardoor eigenlijk vervoer met alles wat een uitlaat heeft te ontmoedigen. Dit resulteerde in concrete doelstellingen voor de dienstreizen binnen Zaanstad en woon/werkverkeer van ambtenaren."

Voorheen konden medewerkers die voor dienstreizen hun eigen auto gebruikten deze kilometers gewoon declareren. Van de miljoen reiskilometers per jaar werden er 650.000 met privéauto's gereden. Dit laatste is in de toekomst niet meer mogelijk. Om op termijn schone kilometers te rijden voor dienstreizen schaft de gemeente elektrische en A-label auto's, en scooters aan. Er is momenteel al een aantal elektrische dienstauto's en scooters in gebruik. Die vloot wordt op korte termijn uitgebreid met zo'n 30 auto's. Bovendien is alleen voor deze voertuigen in de parkeergarage van het stadhuis ruimte, inclusief een oplaadvoorziening. Met deze maatregelen verwacht de gemeente per jaar zo'n half miljoen schone kilometers te realiseren. Dat was ruim een miljoen, waarvan een groot deel dus vervuilend.

Eye-opener

Ook het woon-werkverkeer werd in het plan onder de loep genomen. "Toen we die verkeerstroom beter gingen bekijken, werd duidelijk dat op dat vlak veel winst te behalen is. Dat was een echte eye-opener. Uit onderzoek blijkt dat we het dan hebben over zo'n 5 miljoen reiskilometers waarvan 1,8 miljoen met de auto. Die autokilometers willen we ook schoon maken door het autogebruik te ontmoedigen en het openbaar vervoer en de fiets juist te stimuleren." Om dat te realiseren heeft de gemeente de bestaande vergoeding voor woon-werkverkeer drastisch aangepast. Medewerkers krijgen een hogere reiskostenvergoeding (75 procent) als ze met het openbaar vervoer reizen. Deze stap werd vergemakkelijkt omdat het stadhuis dichtbij het station ligt. Deze vergoeding geldt bovendien van deur tot deur. Ook voor fietsers is een gunstige regeling getroffen. Mensen die toch met de auto, scooter of bromfiets willen reizen krijgen geen vergoeding meer en betalen eventuele parkeerkosten zelf. Hier worden bijna geen uitzonderingen gemaakt.

Communicatie speelde een belangrijke rol in het project. "Het is geen leuke mededeling als je hoort dat je op je nieuwe werkplek niet meer kunt gratis kunt parkeren. En dat het eigenlijk de bedoeling is dat je niet meer met de auto komt. Om dit besluit goed uit te leggen, hebben we veel tijd besteed aan overleg met de OR en voorlichtingsbijeenkomsten. Bijkomend voordeel van onze aanpak was dat door de koppeling aan mobiliteit en luchtkwaliteit diverse afdelingen bij het project betrokken zijn. Dat heeft het draagvlak vergroot en er toe bijgedragen dat de maatregelen in het algemeen positief ontvangen zijn."

Effecten

De nieuwe maatregelen gaan begin 2011 in omdat de verhuizing dan een feit is. Het nieuwe plan moet leiden tot een sterke daling van het totaal aantal autokilometers waarvoor de gemeente verantwoordelijk is. Voor dienstreizen verwacht Imhann uit te komen op een half miljoen autokilometers en voor woon-werkverkeer op 1,4 miljoen. Dit is een goed resultaat dat bovendien te vertalen is naar een reductie van fijnstof en stikstof van respectievelijk 76 en 175 kilogram. De reductie van CO2 schat het projectteam in op zo'n 238.000 kg. Hoewel hij blij is met deze resultaten, realiseert Imhann zich dat het milieueffect niet enorm is. "Voor ons ligt het zwaartepunt bij de voorbeeldfunctie van de gemeente. Met deze maatregelen vervullen we als gemeente een voortrekkersrol voor onze burgers en bedrijven. Op die manier hopen we ook anderen te inspireren om mobiliteit en luchtkwaliteit serieus te nemen. Bovendien is het ook belangrijk om als gemeente te beseffen dat milieu-initiatieven niet per se vanuit de afdeling Milieu hoeven te komen. Door aan te haken bij een zeer praktisch probleem, hebben we met een relatief bescheiden project het milieu beter op de kaart gezet. Hiervoor zijn we beloond met een nominatie voor de Groene Parel Award 2010, een initiatief van het kennis- en netwerkplatform De Groene Versnelling."