Dwangsom - Hoe kan de hoogte van een dwangsom worden bepaald?

Voor het bepalen van de hoogte van een dwangsom is geen standaard vastgelegd. Er zijn wel wat uitspraken en tips waarmee u rekening kunt houden.

Het opleggen van een last onder dwangsom heeft tot doel het ongedaan maken van een overtreding of het voorkomen van verdere overtredingen (artikel 5:32, vijfde lid Awb), is dus reparatoir. Het bestuursorgaan moet een bedrag vaststellen waarboven geen dwangsom meer wordt verbeurd. Het vastgestelde bedrag dient in een redelijke verhouding te staan tot de zwaarte van het geschonden belang en de beoogde werking van de dwangsomoplegging (artikel 5:32, vierde lid Awb).

Een voorbeeld van een te lage dwangsom is de uitspraak van de ABRvS 30 oktober 2002, nr. 200202694/1. Hierin werd bepaald dat een dwangsom van 0,50 euro per dag per varken niet in redelijke verhouding staat tot de zwaarte van het geschonden belang en de beoogde werking van de dwangsomoplegging (beëindiging van de overtreding). Bij het nemen van het betreffende besluit in bezwaar was de maximale som al verbeurd en de overtreding vond nog steeds plaats.

Een maatstaf bij het bepalen van het bedrag kan (onder meer) zijn het (geschatte) financiële voordeel dat de overtreding oplevert. De omvang van de onderneming speelt hierbij zeker een rol, een dwangsom voor een multi-national zal een andere zijn als die voor een éénmanszaak. In een uitspraak van de ABRvS 13 maart 2001, nr. 19990086/1 werd bepaald dat het opleggen van een last onder dwangsom tot doel heeft de overtreder te bewegen tot naleving van de voor hem geldende regels. Om dit doel te bereiken kan de hoogte van het bedrag worden afgestemd op het financiële voordeel dat een overtreder kan verwachten bij het niet naleven van deze regels.

Een reeds behaald financieel voordeel mag geen rol spelen bij de bepaling van de hoogte van de dwangsom. Het opleggen van een dwangsom zou hiermee immers het karakter van een punitieve sanctie krijgen. Ook in ABRvS 29 januari 1998, F03.97.1071 (KG 1998/141) wordt gesteld dat een dwangsom in een aannemelijke verhouding moet staan tot het gelaedeerde belang en de beoogde werking van het opleggen van de last onder dwangsom.

In het dossier professionalisering vindt u een aantal goede voorbeelden. Ook zijn er diverse publicaties waarin documenten zijn opgenomen met daarin richtlijnen voor dwangsombedragen en/of termijnen. Als voorbeeld zou u bijvoorbeeld kunnen kijken in het Zakboek Handhaving Milieuwetgeving (Kluwer).

Een leidraad handhavingsacties en termijnen  2009 van het Lim