Individuele Behandeling van Afvalwater (IBA)

Algemene regels voor huishoudelijke lozingen 
In het Activiteitenbesluit, het Besluit lozing afvalwater huishoudens en het Besluit lozen buiten inrichtingen zijn de lozingen van huishoudelijk afvalwater algemeen geregeld. Met deze nieuwe besluiten zijn desbetreffende gedeelten van het Lozingenbesluit Wvo huishoudelijk afvalwater en van het Lozingenbesluit bodembescherming komen te vervallen. De “oude” ministeriële Regeling Wvo septic tank evenals een deel van de ministeriële Uitvoeringsregeling lozingenbesluit bodembescherming zijn overgegaan in de ministeriële regelingen van genoemde besluiten. 

De belangrijkste wijziging in de regelgeving, per 1-1-2008, voor lozingen vanuit IBA’s is dat alleen voor septic tanks (dus tot 6 lozingseenheden = 6 i.e.) middelvoorschriften zijn opgenomen (de septic tank heeft een nominale inhoud van ten minste 6 m3, voldoet aan NEN-EN 12566-1, en heeft een hydraulisch rendement van ten hoogste 10 gram, bepaald volgens annex B van NEN-EN 12566-1). Deze middelvoorschriften staan in de bij de besluiten behorende ministeriële regelingen. Voor lozingen groter dan 6 i.e. gelden alleen lozingsgrenswaarden. Deze grenswaarden zijn gebaseerd op het CIW-rapport ‘Individuele Behandeling van Afvalwater IBA-systemen (1999).  De nieuwe regelgeving geeft in deze gevallen alleen lozingsgrenswaarden aan en schrijft geen IBA voor (en stelt daar dus ook geen eisen aan).

IBA's die voldoen aan de NEN-EN 12566-1 zijn voorzien van een CE-merk. Het CE merk is een Europese marktbescherming en geeft aan dat de fabrikant op basis van strikte voorschriften heeft vastgesteld dat hij voldoet aan de gestelde normen. IBA’s die geen CE-merk hebben mogen niet toetreden tot de markt. De norm beschrijft allerlei materiaaltesten, voor bijvoorbeeld de waterdichtheid zijn meerdere testmogelijkheden aangegeven maar in de gekozen test moet blijken dat het systeem waterdicht is.

Klasse-indeling en certificering
Voor 1-1-2008 waren nieuwe lozingen van huishoudelijk afvalwater in het oppervlaktewater Wvo-vergunningplichtig. In CIW-rapporten was het beleid uiteengezet ten aanzien van de toepassing van diverse IBA-systemen. Hierbij werd uitgegaan van een indeling in klasse I, II of III met bijbehorende emissie-eisen. Een IBA van een hogere klasse heeft een hoger zuiveringsrendement. Septic tanks vallen uitsluitend in klasse I.

IBA-systemen kunnen een Kiwa-certificaat krijgen. Bij certificering wordt de IBA ingedeeld in één van de bovengenoemde klassen. Bij zo’n IBA hoort dan een attest met product- en procescertificaat. Certificering vindt plaats op basis van beoordelingsrichtlijnen (BRL’s). De indeling in klassen en certificering zijn op dit moment niet in regels verankerd.

Bovenstaande klasse-indeling en certificering is niet meer opgenomen in de nieuwe besluiten. Het beschreven beleid kan nog wel toegepast worden in geval maatwerkvoorschriften op grond van deze besluiten aan de orde is. 

Septic tank
Er zijn diverse IBA-systemen. Het meest bekende IBA-systeem is de septic tank. Andere systemen zijn bijvoorbeeld de biorotor, het oxidatiebed, het helofytenfilter, etcetera. De septic tank is een tank waarin het afvalwater door bezinking, opdrijving en biologische afbraak wordt gezuiverd. Het zuiveringsrendement hangt onder meer af van de verblijftijd van het afvalwater in de tank.

In de ministeriële Regeling lozing afvalwater huishoudens, de Regeling algemene regels voor inrichtingen milieubeheer en de Regeling lozen buiten inrichtuingen zijn middelvoorschriften opgenomen voor septic tanks. Oude septic tanks die nog bij huizen aanwezig kunnen zijn, voldoen formeel niet aan de eisen uit deze Regelingen. Met het overgansgrecht van de nieuwe besluiten worden de bestaande voorzieningen toch voldoende verklaard.

In artikel 5 van het Besluit lozing afvalwater huishoudens, artikel 1.8 van het Activiteitenbesluit en artikel 1.7 van het Besluit lozen buiten inrichtingen is vastgelegd dat kan worden volstaan met een gelijkwaardige voorziening. Het bevoegd gezag heeft hiermee de mogelijkheid om een gelijkwaardig alternatief voor de septic tank toe te staan.

Het is overigens vanuit de vangnetbepaling niet toegestaan om via een septic tank te lozen op de riolering. Het afvalwater afkomstig van een septic tank waarin anaërobe afbraak heeft plaatsgevonden, kan de doelmatige werking van de rioolwaterzuiveringsinstallatie nadelig beïnvloeden.

Onderhoud
IBA-systemen zijn technische installaties die onderhouden moeten worden om goed te blijven functioneren. Het onderhoud bestaat uit het jaarlijks inspecteren en indien nodig repareren van onderdelen van de systemen om het zuiveringsproces zo goed mogelijk te laten verlopen. Bij dit proces ontstaat slib dat regelmatig wordt afgezogen en afgevoerd naar bijvoorbeeld een centrale slibontwatering van een RWZI. De lozer is in principe zelf verantwoordelijk voor het onderhoud. Het bevoegd gezag moet hier wel op toezien.

Voor het onderhoud van IBA's in beheer van de gemeente in het kader van de gemeentelijke zorgplicht is de gemeente verantwoordelijk. Deze IBA's hoeven niet noodzakelijkerwijs aan NEN-EN 12566-1 te voldoen. De voorwaarden voor deze IBA's, of andere zuiveringsvoorzieningen, worden met het Besluit lozen buiten inrichtingen gerelateerd aan artikel 10.33, tweede lid, Wm. De voorwaarden waar deze voorzienigen aan moeten voldoen staan dus in het gemeentelijk rioleringsplan (GRP).