Lozen vanuit agrarische bedrijven

Circulaire agrarische afvalwaterstromen

Op voorhand is niet altijd duidelijk op welke wijze en onder welke voorwaarden het afvalwater kan worden geloosd. Voor enkele veel voorkomende afvalwaterstromen biedt de Circulaire agrarische afvalwaterlozingen (CAA) een achtergronddocument. In de Circulaire inhoudende voorlopige richtlijnen voor het bevoegd gezag ten aanzien van agrarische afvalwaterlozingen (Staatscourant 1997, nr. 60) ingekort tot de Circulaire agrarische afvalwaterlozingen (CAA) worden aanbevelingen gegeven voor de beoordeling van de meest voorkomende agrarische afvalwaterstromen. Per stroom wordt een voorkeursvolgorde van verwijdering gegeven: lozen op het riool, afvoeren per as, lozen op de mestkelder en/of uitrijden op het land, lozen op het oppervlaktewater of lozen in de bodem. Het hangt van de aard van het afvalwater af welke volgorde wordt gegeven. Hoewel de CAA formeel in 2003 is afgelopen, kan deze nog wel als achtergronddocument worden gebruikt bij het verlenen van een ontheffing op grond van het Lbb. De actualisatie van de CAA zal worden meegenomen in de modernisering van de milieu/omgevings-regelgeving en zal als apart document niet meer terugkomen.

Agrarische lozingen in de riolering 

Met uitzondering van huishoudelijk afvalwater is lozen op de riolering alleen een optie als dit op grond van de Wm is toegestaan. Het lozen van mest op de riolering is in beginsel geen optie. Er geldt echter geen strikt verbod tot lozen van mest op de riolering. Indien bij reinigingswerkzaamheden het afvalwater enigszins verontreinigd raakt met mest kan dit dus best op het vuilwaterriool geloosd worden. Voorkomen moet worden dat het vuilwaterriool de afvoerroute voor mest wordt.
Ook het lozen van afvalwater met bestrijdingsmiddelen op de riolering is ongewenst, omdat deze stoffen de werking van de RWZI nadelig kunnen beïnvloeden. Zie verder de CAA voor de afvalwaterstromen waarbij lozen op de riolering tot de mogelijkheden behoort. Het lozen in de riolering wordt in de Wm/Wabo-vergunning geregeld of in de betreffende agrarische 8.40-amvb zoals het Besluit glastuinbouw of het Besluit landbouw.
In het Besluit glastuinbouw staan onderscheidelijke voorschriften voor lozingen in het riool op grond van de Wm en de Wvo. Met de komst van de Waterwet per 22 december 2009 zijn de voorschriften op grond van de Wvo, voor het lozen in het riool, zonder inhoudelijke wijzigingen, overgegaan naar de Wm, met bijbehorend bevoegd gezag. Daartoe is het besluit gewijzigd. De voorschriften voor lozen in het oppervlaktewater in het besluit blijven gewoon van toepassing, maar nu op grond van de Waterwet als vervanger van de Wvo.

Agrarische lozingen op of in de bodem

Voor de meeste afvalwaterstromen geldt dat een puntlozing in de bodem niet gewenst is. Als een bodemlozing tot een van de mogelijkheden behoort, zal het afvalwater in elk geval zodanig moeten worden verspreid dat een gelijkmatige bodembelasting plaatsvindt. De te lozen stoffen mogen in elk geval (ook op langere termijn) geen gevaar voor verontreiniging van de bodem opleveren. Lozen in of op de bodem valt onder het Lozingenbesluit bodembescherming (Lbb). Lozen van agrarisch afvalwater valt onder de categorie ‘lozingen van koelwater en overige vloeistoffen' in de zin van het Lbb. Voor dit lozen geldt een lozingsverbod. Het bevoegd gezag kan wel een ontheffing van het lozingsverbod verlenen als aan de voorwaarden van het Lbb is voldaan. Een ontheffing voor het lozen in de bodem op grond van het Lbb kan verleend worden voor een periode van maximaal 4 jaar (dan wel 10 jaar bij een lozing van koelwater). Indien het een afvalwaterstroom betreft die in de CAA is vermeld, of daarmee overeenkomt,  ligt het voor de hand de voorwaarden zoals vermeld in de circulaire op te nemen in de ontheffing. Als het lozen binnen de inrichting plaatsvindt, wordt de ontheffing opgenomen in de omgevingsvergunning, voor 1 oktober 2010 was dat de Wm-vergunning. 

Als afvalwater dierlijke mest bevat en gelijkmatig over de bodem wordt uitgereden is het Besluit gebruik meststoffen (BGM) van toepassing en treedt het Lbb terug. Er is dan geen ontheffing nodig. Het afvalwater moet conform de bepalingen in het BGM worden uitgereden. Dit geldt zowel voor afvalwater dat mestdeeltjes bevat als voor afvalwater dat eerst naar de mestkelder wordt afgevoerd en wordt opgemengd met vloeibare mest om het vervolgens uit te rijden over het land. Voor bepaalde, sterk verdunde, mesthoudende afvalwaterstromen geldt de "Vrijstellingsregeling waterige fracties en reinigingswater 1998" (Staatscourant 1998, nr. 26). Voor meer informatie over het BGM en de vrijstellingsregeling kunt u terecht bij het DR-loket (Dienst Regelingen).

Lozen op de mestkelder

De CAA geeft voor enkele agrarische afvalwaterstromen de optie om deze in de mestkelder te brengen en vervolgens met de mest uit te rijden over het land. Voorbeelden zijn het was- en spoelwater van de melkinstallatie of het schrobwater van stallen, uitloopruimten en voertuigen bij varkenshouderijen. De CAA zegt niets over het huishoudelijk afvalwater dat vrijkomt in het agrarisch bedrijf. Het lozen van huishoudelijk afvalwater op een mestkelder komt in Nederland regelmatig voor. Dit moet dan wel zijn geregeld in de gemeentelijke bouwverordening. In de modelbouwverordening van de VNG is de mogelijkheid om huishoudelijk afvalwater op de mestkelder te lozen standaard opgenomen. Ook indien de riolering binnen 40 meter vanaf de perceelsgrens ligt. Gemeenten staat het echter vrij om dit in de gemeentelijke bouwverordening over te nemen. Wanneer zich een situatie voordoet waarbij wordt geloosd op de mestkelder is het noodzakelijk om te verifiëren of deze mogelijkheid binnen de gemeente geboden wordt.

Er zijn strikte voorwaarden waaraan voldaan moet worden. Het moet gaan om eigen huishoudelijk afvalwater, een werkende mestkelder en de mestkelder moet vloeibare dierlijke mest bevatten:

• Het huishoudelijk afvalwater betreft dat van het agrarische gezin. Indien er ook huishoudelijk afvalwater wordt geproduceerd vanwege een camping, logeerfaciliteiten of horecafaciliteiten binnen de agrarische inrichting, kan dit niet meer gezien worden als eigen huishoudelijk afvalwater. Dit mag dan ook niet op de mestkelder geloosd worden.
• De mestkelder moet vloeibare dierlijke mest bevatten. Dit gaat alleen op als in de inrichting koeien of varkens gehouden worden. Inrichtingen met enkel paarden, schapen, geiten of pluimvee vallen niet onder deze categorie. Bij biologische veehouderijen moet bekeken worden of de mest gerekend kan worden tot vloeibaar. Indien de uitwerpselen worden opgevangen in stro en/ of de mest een vaste vorm heeft, dan is het ook niet toegestaan om huishoudelijk afvalwater op de mestkelder te lozen.
• Het moet gaan om een werkende mestkelder. Bij een inrichting die in het verleden koeien of varkens huisvestte en een mestkelder heeft (die niet meer in gebruik is) is het niet toegestaan het huishoudelijk afvalwater op de mestkelder te lozen. Soms kan het voorkomen dat een mestkelder niet meer als zodanig dienst doet, maar is omgebouwd tot een IBA. Dit betreft een geheel andere situatie, omdat de mestkelder dan de functie van zuiveringsvoorziening heeft gekregen. De IBA zet het huishoudelijk afvalwater om en het effluent kan via een infiltratievoorziening in de bodem worden geloosd of op het oppervlaktewater worden geloosd. Uiteraard bepaalt het bevoegd gezag of de mestkelder voldoet als IBA. Bovendien moeten dergelijke lozingen aan de voorwaarden uit het van toepassing zijnde lozingenbesluit voldoen.

Agrarische lozingen in het oppervlaktewater

Lozen in het oppervlaktewater is vergunningplichtig op grond van de Waterwet, tenzij ze worden geregeld bij amvb, zoals het Lozingenbesluit open teelt en veehouderijen of het Besluit glastuinbouw. Met het van kracht worden van de Waterwet per 22 december 2009 zijn deze besluiten omgehangen van de Wvo naar de Waterwet. Let wel dat het Besluit glastuinbouw een deel voorschriften op grond van de Wvo bevatte voor het lozen in rioolstelsels (indirecte lozingen). Dat deel gaat niet over naar de Waterwet, maar worden voorschriften op grond van de Wm, aangezien de Waterwet niet van toepassing is op indirecte lozingen. Dit komt niet direct tot uiting in de wijzigingen van het Besluit, omdat de afbakening tussen bepalingen op grond van de Wm en Waterwet is geregeld op wetsniveau, in de formulering van artikel 6.2 Waterwet.

Agrarische lozingen en het Activiteitenbesluit

Voor de meeste lozingen vanuit landbouwinrichtingen is het Activiteitenbesluit niet van toepassing. Dit betreft het lozen dat geregeld is met het Besluit landbouw milieubeheer, het Besluit glastuinbouw en het Lozingenbesluit open teelt en veehouderij (zie artikel 1.6 van het Activiteitenbesluit). Deze besluiten gaan op termijn (na 2011) op in het Activiteitenbesluit.
Alleen niet-agrarische lozingen bij een agrarisch bedrijf zouden onder het Activiteitenbesluit kunnen vallen, bijvoorbeeld lozingen van grondwater bij proefbronnering of bodemsanering (paragraaf 3.1.1 van het Activiteitenbesluit) of lozingen in het oppervlaktewater bij opslag van goederen (paragraaf 3.3.6 van het Activiteitenbesluit). Opslag van akkerbouwproducten zal over het algemeen gezien moeten worden als samenhangend met agrarische activiteiten. Een eventuele lozing in het oppervlaktewater bij die opslag valt dan niet onder het Activiteitenbesluit, maar onder het desbetreffende agrarische besluit.

Toekomstige ontwikkelingen

In navolging van het Activiteitenbesluit wordt ook aan vernieuwing van de algemene regels voor agrarische activiteiten gewerkt. Aanvankelijk werd  gedacht aan een zelfstandig besluit landbouwactiviteiten, maar gezien de grote overeenkomsten is besloten de algemene regels voor agrarische activiteiten ook op te nemen in het Activiteitenbesluit. Daarmee zullen in het Activiteitenbesluit ook regels worden gesteld voor lozingen die niet vanuit de inrichting plaatsvinden. Dat betreft bijvoorbeeld de lozingen vanuit landerijen, waar nu het Lozingenbesluit open teelt en veehouderij (LOTV) op van toepassing is. Samen met het LOTV zal ook het Besluit landbouw, het Besluit mestbassins en het Besluit Glastuinbouw opgaan in het Activiteitenbesluit. Ook de bodemlozingen zullen in dit besluit aan de orde komen en daarmee het Lozingenbesluit bodembescherming vervangen. Volgens de planning zal dit na 2011 worden gerealiseerd.

Nadere informatie over de huidige agrarische besluiten

Het Besluit landbouw milieubeheer (website InfoMil) is van toepassing op agrarische inrichtingen en regelt ten aanzien van lozingen uitsluitend lozingen in rioolstelsels.

Het Lozingenbesluit open teelt en veehouderijen (LOTV) ( website Helpdeskwater) is gebaseerd op de Waterwet en de Wet gewasbeschermingsmiddelen en biociden. Het besluit is van toepassing op het lozen ten gevolge van agrarische activiteiten in oppervlaktewater. Dit besluit beperkt zich dus niet tot inrichtingen in de zin van de Wm, maar is ook van toepassing op de landerijen. Agrarische activiteiten zoals benoemd in het Besluit glastuinbouw vallen niet onder dit besluit.

Het Besluit glastuinbouw (website InfoMil) is gebaseerd op de Wm en de Waterwet en regelt dus zowel de lozingen in het oppervlaktewater als lozingen in rioolstelsels. Lozingen in of op de bodem vanuit glastuinbouwbedrijven moet geregeld worden met het Lozingenbesluit Bodembescherming.