Begrippen

Het begrip afvalwater

De Wet milieubeheer beschouwt afvalwater als een afvalstof. Afvalwater is gedefinieerd als "alle water waarvan de houder zich ontdoet, voornemens is zich te ontdoen of zich moet ontdoen". Dit betekent dat afvalwater (net zoals elke afvalstof) op een doelmatige en milieuhygiënisch verantwoorde wijze dient te worden beheerd en afgevoerd. Uit artikel 10.31 van de Wet milieubeheer volgt echter dat de afvalstoffenregelgeving niet van toepassing is op al het afvalwater. In het geval dat het afvalwater op het riool wordt geloosd zijn de bepalingen van de Wet milieubeheer inzake afvalstoffen niet van toepassing. Wanneer afvalwater niet via de riolering, maar via een andere route wordt afgevoerd, bijvoorbeeld per as, dan moet afvalwater worden beschouwd als een normale afvalstof, waarop de afvalstoffenregelgeving van toepassing is.

Soorten afvalwater

Met de wetswijziging van de Wm door de Wet gemeentelijke watertaken ( Stb . 2007, nr . 276 en Memorie van toelichting ) is het onderscheid in verschillende soorten afvalwater per 1 januari 2008 als volgt:

• Huishoudelijk afvalwater: afvalwater dat overwegend afkomstig is van menselijke stofwisseling en huishoudelijke werkzaamheden;
• Afvloeiend hemelwater: spreekt voor zich, geen wettelijke definitie, gerelateerd aan de zorgplicht op grond van artikel 3.5 van de Waterwet;
• Grondwater: spreekt voor zich, geen wettelijke definitie, gerelateerd aan de zorgplicht op grond van artikel 3.6 van de Waterwet;
• Bedrijfsafvalwater : afvalwater dat vrijkomt bij door de mens bedrijfsmatig of in een omvang alsof zij bedrijfsmatig was, ondernomen bedrijvigheid, dat geen huishoudelijk afvalwater, afvloeiend hemelwater of grondwater is;
• Stedelijk afvalwater: huishoudelijk afvalwater of een mengsel daarvan met bedrijfsafvalwater , afvloeiend hemelwater, grondwater of ander afvalwater;
• Ander afvalwater: datgene wat niet onder een van voorgaande begrippen is te vatten. De wetgever beoogt niet om met bovenstaande begrippen alle soorten afvalwater uitputtend te omschrijven. Een voorbeeld van ‘ander afvalwater’ is ‘ zwembadwater’ bij een particulier huishouden dat geloosd moet worden. Te lozen zwembadwater van een professioneel zwembad is bedrijfsafvalwater.

Uit een uitspraak van de Raad van State (200704332/1, 18 juni 2008) blijkt dat het afstromend hemelwater - onafhankelijk van de vraag of, en in welke mate, dit water al dan niet verontreinigd is - wordt aangemerkt als afvalstof.

Historie soorten afvalwater

Tot de inwerkingtreding van de Wet gemeentelijke watertaken (1 januari 2008) werd in artikel 1.1. van de Wm twee soorten afvalwater onderscheiden:

1. Huishoudelijk afvalwater, dat afkomstig is van particuliere huishoudens. Hieronder valt ook het regenwater dat afstroomt van het dak of terrein van het huishouden; en
2. Bedrijfsafvalwater , dat is al het overige afvalwater, dus bijvoorbeeld ook afvloeiend hemelwater van een weg.

Bij bedrijven (al dan niet een inrichting in de zin van de Wm ) kon, onder die begripsbepaling, dus nooit huishoudelijk afvalwater vrijkomen. In de vernieuwde begripsbepalingen is de aard en de herkomst van het afvalwater bepalend voor de typering van het afvalwater. Bij bedrijven zal dus naast bedrijfsafvalwater ook huishoudelijk afvalwater vrijkomen. In ieder bedrijf is immers wel een toilet en een wastafel aanwezig.

Afvloeiend hemelwater en (overtollig) grondwater werd tot 1 januari 2008 meegenomen in de begrippen huishoudelijk afvalwater en bedrijfsafvalwater , al naar gelang dit afkomstig was van een particulier huishouden of van een bedrijf. Nu zijn dit apart te benoemen soorten afvalwater.

Soorten rioolstelsels

Met de wijziging van de Wm op 1 januari 2008 worden ook verschillende rioolstelsels onderscheiden:

• Openbaar hemelwaterstelsel: voorziening voor de inzameling en verdere verwerking van afvloeiend hemelwater, niet zijnde een openbaar vuilwaterriool, in beheer bij een gemeente of een rechtspersoon die door een gemeente met het beheer is belast;
• Openbaar ontwateringsstelsel: voorziening voor de inzameling en verdere verwerking van grondwater, niet zijnde een openbaar vuilwaterriool , in beheer bij een gemeente of een rechtspersoon die door een gemeente met het beheer is belast;
• Openbaar vuilwaterriool: voorziening voor de inzameling en het transport van stedelijk afvalwater, in beheer bij een gemeente of een rechtspersoon die door een gemeente met het beheer is belast.
  "Openbaar vuilwaterriool" is met dezelfde begripsomschrijving ook gedefinieerd in de Waterwet.

Een openbaar hemelwaterstelsel en een openbaar ontwateringsstelsel worden gezamenlijk vaak aangeduid met ‘schoonwaterriool’. In beide stelsels wordt immers in beginsel ‘schoon’ water getransporteerd naar het milieu, oppervlaktewater of bodem, zonder tussenkomst van een zuivering. In de praktijk zullen beide ook vaak gecombineerd worden als ze op dezelfde lokatie aanwezig zijn.

In het Activiteitenbesluit, het Besluit lozing afvalwater huishoudens en het Besluit lozen buiten inrichtingen, is nog de volgende definitie voor vuilwaterriool opgenomen:

1. een openbaar vuilwaterriool;
2. een andere voorziening voor de inzameling en het transport van stedelijk afvalwater, aangesloten op een zuiveringvoorziening, die blijkens een vergunning als bedoeld in artikel 6.2 van de Waterwet mede voor het zuiveren van stedelijk afvalwater is bedoeld, of aangesloten op een zuiveringtechnisch werk; of
3. een werk, niet zijnde een voorziening voor de inzameling en het transport van afvalwater, aangesloten op een zuiveringtechnisch werk.

ad. 2: Dit betreft bijvoorbeeld particuliere rioolstelsels op bedrijfstereinen of bedrijfsrioleringen waar andere bedrijven op lozen. Soms zijn bedrijven gevestigd binnen de hekken van een andere bedrijf, bijvoorbeeld een onderhoudsbedrijf dat is gevestigd op het terrein van een olieraffinaderij. Het onderhoudsbedrijf loost dan op de (bedrijfs)riolering van de raffinaderij en derhalve volgens de wetgeving op een vuilwaterriool.
ad. 3: Dit betreft lozingen direct op de RWZI (zuiveringtechnisch werk) zonder tussenkomst van riolering. Het lozende bedrijf is dan met een pijpleiding aangesloten op de RWZI. Zodra meerdere bedrijven op die pijp lozen wordt die een voorziening voor de inzameling en het transport van afvalwater (riool).

Het afvalwater in een vuilwaterriool wordt altijd gezuiverd alvorens het in het milieu wordt geloosd. In het algemeen zal dat gebeuren met een zuiveringtechnisch werk ( RWZI ) zoals bepaald in de Waterwet.

Voorziening voor het beheer van afvalwater: een openbaar vuilwaterriool, openbaar hemelwaterstelsel, openbaar ontwateringstelsel, een andere voorziening voor de inzameling en het transport van afvalwater, een zuiveringtechnisch werk of en zuiveringsvoorziening.

Historie soorten rioolstelsels

Tot 1 januari 2008 maakte de wet geen onderscheid in verschillende rioolstelsels en werd gesproken van een voorziening voor de inzameling en het transport van afvalwater. In de praktijk werd natuurlijk wel onderscheid gemaakt in een schoonwaterriool, zoals een hemelwaterstelsel, en een vuilwaterriool. Dat gebeurde dan aan de hand van de vangnetbepaling die op iedere lozing op het riool van toepassing was. Deze bepaalde onder andere dat een lozing slechts mocht plaatsvinden als daarmee de doelmatige werking van de riolering en de zuivering niet benadeeld werd. In het geval dat vuilwater, zoals bijvoorbeeld huishoudelijk afvalwater, geloosd wordt op een schoonwaterriool wordt de doelmatige werking daarvan benadeeld, want het huishoudelijk afvalwater zal dan ongezuiverd geloosd worden in het milieu. Omgekeerd is dat ook het geval als hemelwater geloosd wordt op een vuilwaterriool. Het aantal overstorten zal dan toenemen en het rioolstelsel en de zuivering worden onnodig hydraulisch belast.

Lozen

De Waterwet heeft in artikel 6.1 de volgende defintie van het begrip 'lozen':

brengen van stoffen in een oppervlaktewaterlichaam of brengen van water of stoffen op een zuiveringtechnisch werk. Let wel, dit artikel zegt ook dat deze definitie alleen van toepassing is op dit hoofdstuk van de Waterwet (Hoofdstuk 6. Handelingen in watersystemen) en bepalingen die daarop berusten, zoals een watervergunning. De Wm kent geen definitie voor lozen of lozing, daar wordt aangesloten op de afvalstoffenregelgeving, en worden formuleringen gebruikt als: "het brengen van stoffen, afvalwater of andere afvalstoffen, in...).

In het Activiteitenbesluit, het Besluit lozing afvalwater huishoudens en het Besluit lozen buiten inrichtingen, is de volgende definitie van het begrip "lozen" opgenomen:

het brengen van:
1°. afvalwater of andere afvalstoffen, verontreinigende of schadelijke stoffen in een oppervlaktewaterlichaam;
2°. afvalwater of overige vloeistoffen op of in de bodem;
3°. afvalwater of andere afvalstoffen in een openbaar hemelwaterstelsel;
4°. afvalwater of andere afvalstoffen in een openbaar ontwateringsstelsel;
5°. afvalwater of andere afvalstoffen in een openbaar vuilwaterriool;
6°. afvalwater of andere afvalstoffen in een andere voorziening voor de inzameling en het transport van afvalwater, of
7°. afvalwater of andere afvalstoffen met behulp van een werk niet zijnde een voorziening voor de inzameling en het transport van afvalwater op een zuiveringtechnisch werk.

N.b.: onder 1° hebben de drie besluiten een verschillende definitie, die overigens in de praktijk hetzelfde inhoud. Bovenstaande is de definitie volgens het Activiteitenbesluit, het Besluit lozen buiten inrichtingen zegt hier:
1°. stoffen als bedoeld in artikel 6.1 van de Waterwet in een oppervlaktewaterlichaam;
en het Besluit lozing afvalwater huishoudens zegt:
1°. afvalwater of andere afvalstoffen, verontreinigende of schadelijke stoffen in een oppervlaktewaterlichaam, met behulp van een een werk dat niet op een ander werk is aangesloten, of op andere wijze dan dan met behulp van een werk;