Groen en luchtkwaliteit: te hoge verwachtingen?

Overal in het land worstelen overheden met de luchtkwaliteit en moeten zij met maatregelen komen om deze op orde te krijgen. Wat is er dan sympathieker dan bomen planten? De berichten over de effecten zijn helaas nogal tegenstrijdig, betoogt Ceciel van Iperen van CROW. Zo verschijnen er berichten in de media dat bomen de vervuilde lucht gratis ‘opschonen' en tegelijkertijd valt te lezen dat bomen de vuile lucht ‘vasthouden' en zo een negatief effect hebben op de luchtkwaliteit. Wat moet ik als gemeenteambtenaar geloven? Hoe kan ik met al die tegenstrijdige berichten beleid maken? CROW en SenterNovem organiseren een bijeenkomst en zetten de zaken op een rijtje.

Optimisten en pessimisten

Annette Pronk van Wageningen Universiteit legt uit waarom de berichtgeving rond bomen en luchtkwaliteit zo tegenstrijdig is. Door stroming vindt verdunning plaats van stofdeeltjes in de lucht. Daarnaast kan vegetatie fijn stof wegvangen; dit verschijnsel noemen we filtering. Naaldbomen kunnen maximaal zo'n vijftien procent fijn stof afvangen, loofbomen naar schatting hooguit tien procent. Dat is dus goed nieuws. Echter: groen kan ook voor ‘muren' en ‘poorten' zorgen, met als gevolg opsluiting van alle luchtvervuilende stoffen. De optimisten zeggen: zie je wel, groen werkt altijd, het is aangetoond dat fijn stof wordt afgevangen. De pessimisten zien zeer complexe situaties, slechte en niet-gevalideerde modellen en een grote spreiding in metingen. Kortom: hier kun je in hun ogen met goed fatsoen geen conclusies aan verbinden. Van een slimme ontwerpstrategie zijn echter zonder meer positieve effecten te verwachten: door eerst vast te stellen wat het doel is van de vegetatie en deze te onderhouden (zorgen dat de wind er doorheen kan). En door te beseffen dat groen ook een negatief effect kan hebben.

Luchtkwaliteit eenduidig vaststellen

Namens het ministerie van VROM gaat Aad Bezemer in op de regeling rond de beoordeling van de luchtkwaliteit. Er is een Europese richtlijn met onder meer grenswaarden voor fijn stof, ofwel PM₁₀ en stikstofdioxide (NO₂), uitgedrukt in microgram per kubieke meter en in een maximaal aantal toegelaten overschrijdingsdagen in een jaar. Het doel van dit alles moge duidelijk zijn: de gezondheid en ecosystemen beschermen. De Wet milieubeheer stelt eisen aan meetnet en berekeningsmethoden. De Regeling beoordeling luchtkwaliteit vormt de basis voor een nadere uitwerking en heeft als doel de luchtkwaliteit eenduidig vast te stellen.

Te mooi om waar te zijn

Hoe zit het met de invloed van vegetatie op concentraties? Deze vraag probeert Joost Wesseling van het RIVM te beantwoorden. Zoals Pronk ook al uitlegde, kan groen voor extra verdunning zorgen en dus een lagere concentratie fijn stof, maar ook voor een lagere stroomsnelheid en dus een hogere concentratie. Bomen helpen in de regel niet om de concentratie fijn stof op knelpunten met te hoge concentraties fijn stof te verbeteren. Dit geldt met name voor de zogeheten street canyons: lange, nauwe, rechte straten met hoge bebouwing erlangs. Als er al een effect is, is dit negatief: de bladeren verhinderen dat het flink doorwaait en houden de vervuiling op zijn plek. Het is jammer, maar het is niet anders.

Er is in de ogen van Wesseling te weinig oog voor de complexiteit van de materie en men schaart zich al snel onder de optimisten of de pessimisten. Realistischer is het naar zijn mening de feiten onder ogen te zien. En die luiden dat modellen nauwelijks zijn gevalideerd en een grote onzekerheid kennen. Dat groen soms beperkt positief werkt en soms fors negatief. Hij waarschuwt: als een ontwerp of oplossing te mooi klinkt om waar te zijn, deugt er iets niet. Slotsom: er zijn veel goede redenen voor groen, maar verbetering van de luchtkwaliteit zit daar niet direct bij. Een conclusie waar ook Bezemer en Pronk zich bij aansluiten.

Voor meer informatie, het uitgebreide artikel en de presentaties: www.meermetluchtenverkeer.nl