Overgangsrecht Modernisering m.e.r. 1 juli 2010

Doel van de modernisering

Op 1 juli 2010 is de Nederlandse m.e.r.-wetgeving gemoderniseerd. Doel van de modernisering is dat meer maatwerk mogelijk is door minder en eenvoudigere regels met meer samenhang, maar wel met behoud van de milieudoelstelling. Een aantal extra verplichtingen ten opzichte van de Europese richtlijn van projecten zijn geschrapt (zogenoemde ‘nationale koppen’).

Ontkoppeling plicht & procedure

De lijn die al in 2006 is ingezet bij de invoering van m.e.r. van plannen in Nederland is doorgezet naar m.e.r. van besluiten en daarmee is het m.e.r.-instrument geüniformeerd. Het onderscheid tussen een m.e.r.-procedure van plannen (plan-m.e.r.) met minder procedurele eisen en een m.e.r.-procedure van besluiten (besluit-m.e.r.) met meer procedurele eisen is vervallen. Daarmee is er geen directe koppeling meer tussen de m.e.r.-plicht en de te doorlopen m.e.r.-procedure. Nu wordt eerst bepaald of sprake is van m.e.r.-plicht. Vervolgens wordt onafhankelijk hiervan bepaald welke m.e.r.-procedure moet worden doorlopen. Alleen in het geval van een m.e.r.-plichtige milieuvergunning waarbij geen passende beoordeling in het kader van Natura 2000 aan de orde is, mag de beperkte m.e.r.-procedure worden doorlopen. In alle andere gevallen is dat de uitgebreide m.e.r.-procedure met meer verplichte waarborgen.

Verschillen met oude plan-m.e.r.

Voor m.e.r.-plichtige plannen geldt nu in alle gevallen de uitgebreide procedure. De uitgebreide procedure komt sterk overeen met de oude m.e.r.-procedure voor plannen van voor 1 juli 2010, waarbij twee procedurestappen zijn verzwaard:

• Gekoppeld aan de openbare kennisgeving van het voornemen moeten nu bij de voorbereiding van het MER ook stukken ter inzage worden gelegd en moet de mogelijkheid worden geboden voor het indienen van zienswijzen.
• Parallel aan de ter inzage legging van het MER wordt nu in alle gevallen toetsingsadvies gevraagd aan de Commissie m.e.r. en niet alleen in de gevallen waarbij een passende beoordeling in het kader van Natura 2000 nodig is of waarbij één of meerdere m.e.r.-plichtige activiteiten in de EHS plaats vinden zoals onder het oude recht.

Overgangsrecht oude plan-m.e.r.

Als het ontwerpplan inclusief planMER voor 1 juli 2010 ter inzage is gelegd, blijft de oude wetgeving van toepassing en moet de procedure worden afgerond volgens de ‘oude’ regels (overgangsbepalingen, artikel VI van de Wet milieubeheer). De Commissie m.e.r. hoeft dan dus in veel gevallen niet verplicht om advies te worden gevraagd. Als het ontwerpplan inclusief MER na 1 juli ter inzage wordt gelegd, is de nieuwe wetgeving van toepassing en gelden de nieuwe procedurele spelregels. In dat geval moeten in de voorfase, tijdens de voorbereiding van het MER, stukken ter inzage zijn of worden gelegd en de mogelijkheid zijn of worden geboden voor het inbrengen van zienswijzen.

Overzicht verschillen voor plannen

Verschillen met oude besluit-m.e.r.

Voor m.e.r.-plichtige besluiten geldt nu de uitgebreide of de beperkte m.e.r.-procedure. In de uitgebreide m.e.r.-procedure gelden bij vijf procedurestappen minder zware eisen dan bij  de oude m.e.r.-procedure voor besluiten van voor 1 juli 2010:

• Het opstellen van de startnotitie is vervallen. Alleen als het bevoegd gezag en de initiatiefnemer niet dezelfde instantie zijn, vindt een vormvrije mededeling plaats door de initiatiefnemer aan het bevoegd gezag.
• Geen verplichte ter inzage legging van de startnotitie meer met de mogelijkheid voor het indienen van zienswijzen door een ieder. Deze stap is nu vormvrij: het bevoegd gezag bepaald wat ter inzage wordt gelegd, voor hoe lang en wie op welke wijze zienswijzen mag indienen.
• Geen verplicht richtlijnenadvies meer van de Commissie m.e.r. en geen verplichte vaststelling van richtlijnen door het bevoegd gezag. In plaats daarvan raadpleegt het bevoegd gezag de adviseurs en andere bestuursorganen over reikwijdte en detailniveau van het op te stellen MER. Alleen als het bevoegd gezag en de initiatiefnemer niet dezelfde instantie zijn, adviseert het bevoegd gezag vervolgens de initiatiefnemer over de reikwijdte en het detailniveau van het op te stellen MER.
• Geen verplicht meest milieuvriendelijk alternatief (MMA) meer in het MER. Overigens moet volgens de memorie van toelichting bij de modernisering van de m.e.r.-wetgeving in 2010 het verkennen van het volledige spectrum aan reële milieuvriendelijke oplossingen in het MER wel het uitgangspunt blijven, maar dat hoeft dus niet meer te resulteren in het benoemen van het MMA.
• Geen formele aanvaarding meer van het MER door het bevoegd gezag.

In de beperkte m.e.r.-procedure gelden aanvullend hierop bij drie procedurestappen nog minder eisen:

• Helemaal geen openbare kennisgeving, ter inzage legging van stukken en indiening van zienswijzen op het voornemen meer tijdens de voorfase.
• Raadpleging en advies over reikwijdte en detailniveau alleen op verzoek van de initiatiefnemer of ambtshalve door het bevoegd gezag.
• Geen verplicht toetsingsadvies van de Commissie m.e.r. meer over het opgestelde MER.

Een andere belangrijke wijziging bij de modernisering van m.e.r. per 1 juli 2010 is de definitie van het bevoegd gezag in het geval van een besluit. Nu is dat in alle gevallen zowel het bestuursorgaan dat bevoegd is tot het voorbereiden als het bestuursorgaan dat bevoegd is tot het vaststellen van het betreffende m.e.r.-plichtige besluit. Bij de oude m.e.r.-procedure voor besluiten van voor 1 juli 2010 gold dit alleen voor het bestuursorgaan dat bevoegd is tot het vaststellen van het betreffende m.e.r.-plichtige besluit en niet voor het bestuursorgaan dat alleen bevoegd is tot het voorbereiden hiervan.

Overgangsrecht oude besluit-m.e.r.

Als de richtlijnen voor 1 juli 2010 door het bevoegd gezag zijn vastgesteld, blijft de oude wetgeving van toepassing en moet de procedure worden afgerond volgens de ‘oude’ regels (overgangsbepalingen, artikel VIA van de Wet milieubeheer). Dus een MER met een MMA, formele aanvaarding van het MER door het bevoegd gezag en een verplicht toetsingsadvies door de Commissie m.e.r. in alle gevallen. Als de richtlijnen na 1 juli worden vastgesteld, is de nieuwe wetgeving van toepassing en gelden de nieuwe procedurele spelregels. Met het doorlopen van de oude m.e.r.-procedure voor besluiten wordt ruimschoots voldaan aan de eisen van de uitgebreide en beperkte m.e.r.-procedure, met uitzondering van de raadpleging en het advies over reikwijdte en detailniveau.

Overzicht verschillen voor besluiten

Wijziging mogelijkheden ontheffing m.e.r.-plicht

Bij de modernisering van m.e.r. op 1 juli 2010 zijn twee belangrijke wijzigingen doorgevoerd in de mogelijkheden voor ontheffing van de m.e.r.-plicht:

• Één van de twee ontheffingsgronden is vervallen, namelijk ontheffing als al eerder een MER is opgesteld voor de betreffende m.e.r.-plichtige activiteit en redelijkerwijs geen nieuwe gegevens over nadelige milieugevolgen kunnen worden beschreven. Hiermee is het toch al beperkte toepassingsbereik, nog meer beperkt. Ook is de rol van de Commissie m.e.r. bij ontheffingsverzoeken vervallen.
• Ontheffing is nu ook mogelijk door het bevoegd gezag op verzoek van de Initiatiefnemer en niet meer alleen door de Minister.

In artikel V van de Wet Modernisering van de regelgeving over de milieueffectrapportage (Staatsbladversie)  zijn de betreffende overgangsbepalingen opgenomen.