Geomorfologie

Aardkundige waarden omvatten drie verschillende aardkundige disciplines: geomorfologie, geologie en bodemkunde. Geomorfologie is de wetenschap die de vormen van het aardoppervlak en de processen die daarbij een rol spelen of hebben gespeeld bestudeert. Geomorfologie geeft dus informatie over de terreinvormen en het reliëf van het landschap. De basis is gevormd door de vele geologische processen. Beïnvloeding van de mens heeft ervoor gezorgd dat de geomorfologie vrijwel onlosmakelijk is verbonden met de bekende cultuurhistorische en landschappelijke waarden, met inbegrip van de archeologie. Veel van de waarden zijn dus terug te voeren op bepaalde eigenschappen van de bodem.

Het unieke karakter in combinatie met de genoemde waarden, maakt dat in de streekplannen gebieden zijn aangewezen met een bijzondere status, zoals beschermd monument (terrein of landschapselement van archeologische waarde met een wettelijke bescherming in overeenstemming met de Monumentenwet) of de aantekening ‘waardevol'. Specifiek geomorfologische structuren zijn in veel provincies ook als ‘aardkundig monument' aangewezen.

Ingrepen in de gebieden met bijzondere aardkundige waarden kunnen onherstelbare schade tot gevolg hebben. Vanwege deze veelal kwetsbare situatie zijn in de streekplannen voorwaarden gesteld aan eventuele ontwikkelingen in deze gebieden. Als voorgestelde ruimtelijke ingrepen botsen met de toegekende waarden van een gebied, is het nodig een gedegen afweging te maken tussen de voorgenomen ruimtelijke ingreep en het behoud van de aardkundige waarden. Het is de verantwoordelijkheid van gemeenten om deze voorwaarden ter bescherming van aardkundig waardevolle gebieden op te nemen in de bestemmingsplannen.

De rol van aardkundige waarden in de ruimtelijke ordening is de laatste jaren sterk toegenomen. Bij het opstellen van plannen moeten aardkundige (inclusief geomorfologische) waarden tijdig in beeld worden gebracht en waar mogelijk moeten deze waarden worden behouden of versterkt. Vanwege de nauwe relatie met historisch (steden)bouwkundige en archeologische waarden worden deze drie thema's in de praktijk vaak gezamenlijk behandeld.