7. Actieve openbaarheid in bijzondere gevallen

De actieve openbaarheid in bijzondere gevallen heeft betrekking op het verspreiden van milieu-informatie in het geval van een onmiddellijke bedreiging van de gezondheid van de mens of het milieu.

7.1 De richtlijn7.3 In de praktijk

Artikel 7 van de Europese richtlijn 2003/4/EG (verder de richtlijn) luidt:

Onverminderd eventuele specifieke verplichtingen uit hoofde van het Gemeenschapsrecht treffen de lidstaten de nodige maatregelen om te waarborgen dat, in geval van een onmiddellijke bedreiging van de gezondheid van de mens of het milieu, hetzij veroorzaakt door menselijke activiteiten hetzij ten gevolge van natuurlijke oorzaken, alle informatie waarover overheidsinstanties beschikken, of die voor hen wordt beheerd, en die het publiek dat waarschijnlijk zal worden getroffen in staat kan stellen maatregelen te nemen om de uit de dreiging voortvloeiende schade te voorkomen of te beperken, onmiddellijk en terstond wordt verspreid.

7.2 Nederlandse regelgeving

7.2.1. Wet veiligheidsrisico's

In de Nederlandse wet- en regelgeving is de verplichting om het publiek te informeren vastgelegd in artikel 2 van de Wet veiligheidsrisico's (verder Wvr). Ook andere wettelijke bepalingen kennen een dergelijk verplichting, zoals de regeling in de Wet bodembescherming betreffende ongewone voorvallen.

Artikel 7 Wvr

  1. De burgemeester draagt er zorg voor dat de bevolking informatie wordt verschaft over de oorsprong, de omvang en de gevolgen van een ramp of crisis die de gemeente bedreigt of treft, alsmede over de daarbij te volgen gedragslijn.
  2. De burgemeester draagt er zorg voor dat aan de personen die in zijn gemeente zijn betrokken bij de rampenbestrijding of de crisisbeheersing, informatie wordt verschaft over die ramp of crisis, de risico's die hun inzet daarbij heeft voor hun gezondheid en de voorzorgsmaatregelen die in verband daarmee zijn of zullen worden getroffen.
  3. De burgemeester stemt zijn informatievoorziening, bedoeld in het eerste en tweede lid, af met de informatievoorziening door of onder verantwoordelijkheid van Onze bij rampen en crises betrokken Ministers.
  4. Bij algemene maatregel van bestuur worden nadere regels gesteld over de informatievoorziening, bedoeld in het eerste en tweede lid.

Een belangrijk element bij het informeren van burgers bij rampen en zware ongevallen is dat burgers vooraf op de hoogte zijn van de procedures die in de eigen gemeente in dergelijke gevallen worden gehanteerd. Waar kunnen burgers de informatie verwachten? Zie hiervoor bijvoorbeeld de calamiteitengids van de gemeente Enschede www.enschede.nl/veiligheid)

7.2.2 Wet milieubeheer (verder Wm)

Artikel 7 Wvr dekt niet alle gevallen die het verdrag en de richtlijn voorschrijven, omdat artikel 7 Wvr uitgaat van het begrip ramp, terwijl het verdrag en de richtlijn spreken over het begrip ‘onmiddellijke dreiging’. Een ramp is een ernstige verstoring van de openbare veiligheid, waarbij het leven en gezondheid van vele personen, het milieu (...) in ernstige mate worden bedreigd of zijn geschaad. In artikel 19.2 Wet milieubeheer (verder Wm) is voorzien in een aanvullende regeling met betrekking tot de gevallen waarop artikel 7 Wvr niet van toepassing is:

Artikel 19.2 Wm
In het geval van een gebeurtenis waardoor een onmiddellijke bedreiging van het leven of de gezondheid van personen, van het milieu of van grote materiele belangen is ontstaan, verstrekken burgemeester en wethouders voorzover deze informatie niet reeds ingevolge artikel 7 Wvr of een ander wettelijk voorschrift moet worden verstrekt, aan de personen die getroffen kunnen worden, terstond op passende wijze alle informatie over de maatregelen die zijn getroffen ter voorkoming en beperking van de bedreiging en de daaruit voortvloeiende nadelige gevolgen en de daartoe door die personen te volgen gedragslijn.

De bijzondere verplichtingen met betrekking tot de actieve openbaarheid in bijzondere gevallen zijn nagenoeg gelijk gebleven. Voorzover nu te voorzien, zal er bij een onmiddellijke bedreiging bijna altijd sprake zijn van een ramp in de zin van de Wvr. Alleen als een onmiddellijke bedreiging van het milieu niet valt onder de definitie van een ramp, bijvoorbeeld omdat er geen ernstige verstoring van de openbare veiligheid dreigt of heeft plaats gevonden. Voorbeelden hiervan zijn een tanker met milieugevaarlijke stoffen die is gescheurd en waarvan de lading een natuurgebied bedreigt, of zoals tijdens de MKZ crisis de dreiging dat de melk die niet opgehaald kon worden in grote hoeveelheden op het oppervlaktewater wordt geloosd. In dergelijke gevallen kan er een ruimere informatieverplichting ontstaan dan waartoe artikel 7 Wvr verplicht op grond van artikel 19.2 Wm.

Ook bij de actieve openbaarheid in bijzondere gevallen is in de praktijk de ontwikkeling gaande om in toenemende mate gebruik te maken van openbare telecommunicatienetwerken bij het informeren van burgers. Zo lopen in diverse gemeenten proeven om in geval van een calamiteit burgers te informeren door middel van een berichtje op de mobiele telefoon.