8. Kwaliteit van informatie

8.1 Het verdrag en de richtlijn over kwaliteit van informatie

In het Verdrag van Aarhus (verder het verdrag) is de volgende overweging opgenomen: "Het belang erkennend van geheel in besluitvorming van de overheid geïntegreerde milieu-overwegingen en derhalve van de noodzaak voor bestuursorganen te beschikken over nauwkeurige, uitvoerige en actuele milieu-informatie". Deze overweging is in de Europese Richtlijn 2003/4/EG, `Toegang tot milieu-informatie voor het publiek' (verder de richtlijn), in de overwegingen verwoord als begrijpelijk, nauwkeurig en vergelijkbaar en in artikel 8 van de richtlijn vastgelegd als: "De lidstaten zorgen ervoor, voor zover mogelijk, dat door hen of op hun verzoek samengestelde informatie actueel, nauwkeurig en vergelijkbaar is."

Hiermee wordt in feite getracht de kwaliteit van de milieu-informatie te waarborgen. Dit is ook als zodanig in de Wet openbaarheid van bestuur (verder Wob) vastgelegd.

8.2 Wat betekent dit voor u als overheid

Als overheid maakt u gebruik van milieu-informatie bij het uitoefenen van uw taken. Omwille van een zorgvuldige besluitvorming is het van belang dat deze informatie van voldoende kwaliteit is. U moet immers op basis van deze informatie besluiten voorbereiden of/en nemen. In feite geeft het een duidelijke vertaling van datgene wat in de Algemene wet bestuursrecht (verder Awb) wordt beoogd met zorgvuldige besluitvorming (art 3:2 Awb).

Er bestaan geen algemene regels over de kwaliteit van informatie. In sommige gevallen is het wettelijk vastgelegd, bijvoorbeeld bij emissie-eisen voor stookinstallaties of voor geluid, maar veelal zult u als overheid zelf een kader moeten stellen. Om de kwaliteitsaspecten een plaats te geven schetsen wij hier de informatiestructuur die bij veel overheden te onderkennen zal zijn.

8.3 Kwaliteitsaspecten

Milieu-informatie die ten grondslag ligt aan besluitvorming, zoals het wijzigen van een bestemmingplan of het wel of niet verlenen van een omgevingsvergunning milieu, zal, in het kader van zorgvuldige besluitvorming, bij de besluitvorming beoordeeld moeten worden op kwaliteitsaspecten.

Soms zult u op basis van een wettelijke verplichting milieu-informatie periodiek moeten actualiseren (bijvoorbeeld zwemwaterkwaliteit). Ook is dan vaak al voorgeschreven hoe nauwkeurig deze informatie moet zijn (achterliggende meetmethode en wettelijke norm zijn voorgeschreven). Bij andersoortige milieu-informatie moet u zelf bepalen wat u verstaat onder actueel, nauwkeurig en vergelijkbaar.

8.3.1 Definitie actueel, nauwkeurig, vergelijkbaar

De eerste stap is dat u zelf moet vaststellen wat u verstaat onder actueel, nauwkeurig en vergelijkbaar.

Om meer duidelijkheid aan de kwaliteitseisen te geven is hieronder een voorbeeld geschetst welke afwegingen hierbij een rol kunnen spelen:

"De gemeente X moet voor het toelaten van bepaalde industriële activiteiten op een bestaand industrieterrein het huidige bestemmingplan wijzigen. Voordat tot de besluitvormingsprocedure kan worden overgegaan, wordt informatie verzameld op basis waarvan besluitvorming kan plaatsvinden.

De benodigde milieu-informatie wordt verzameld en beoordeeld aan de hand van de zorgvuldigheidseisen zoals in de Awb is voorgeschreven. Deze eisen komen in feite overeen met de in de richtlijn genoemde eisen actueel, nauwkeurig en vergelijkbaar. De gemeente dient zelf op basis van alle beschikbare inzichten/kanttekeningen de afweging te maken of de milieu-informatie volgens hen aan de kwaliteitseisen voldoet.

De bodemgegevens zijn 1 jaar geleden in kaart gebracht.

  • Zijn deze bodemgegevens daarmee actueel genoeg?
  • Is de bodemsituatie niet veranderd: hoger grondwaterpeil, drainage, afgravingen, ophogingen etc?
  • Zijn de bodemgegevens (nog) nauwkeurig genoeg?
  • Zijn normen aangepast of wordt er gewerkt met vernieuwde meetmethodes?
  • Zijn criteria voor toepassing van functies als industrie of woonbebouwing in verhouding tot normen gewijzigd?

Met betrekking tot luchtverontreiniging wordt gekeken welk inzicht de laatste verkeerstellingen geven over de luchtkwaliteit.

De verkeerstellingen blijken van 3 jaar geleden te zijn.

  • Zijn de cijfers actueel genoeg?
  • Is de verkeerssituatie ten opzichte van de laatste meetgegevens nog gewijzigd en heeft dit invloed op de verkeersintensiteit en daarmee de luchtkwaliteit?
  • Zijn deze verkeersgegevens nauwkeurig (betrouwbaar) genoeg?
  • Als nu weer verkeerstellingen worden gehouden en er zou een verschil van 100 auto’s met de vorige telling inzitten, welke invloed heeft dit op gegevens (luchtkwaliteit)?
  • Zijn de cijfers nog wel representatief genoeg?
  • Welke meetmethode is toegepast om de verkeerstellingen te bepalen?
  • Is deze toegepaste meetmethode representatief genoeg voor de verkeerssituatie ter plaatse?
  • Kan aan de hand van de landelijke/provinciale gegevens met een procentuele bijtelling worden voldaan of moet er opnieuw een verkeerstelling plaatsvinden?
  • Kunnen de verkeersgegevens vergeleken worden met de landelijke/provinciale gegevens en kan dan met procentuele bijtelling worden voldaan of moet er opnieuw een verkeerstelling plaatsvinden?
  • Is de luchtkwaliteit verschillend van andere vergelijkbare situaties?"

Zo zal de genoemde gemeente alle (milieu)-informatie, die nodig is voor een goede besluitvorming voor de bestemmingsplanwijziging, beoordelen aan de hand van de kwaliteitseisen, waarvan de genoemde actueel, nauwkeurig en vergelijkbaar deel uit maken. U zult daarbij zelf bepalen hoe de kwaliteitseisen gehanteerd moeten worden en welke invulling u geeft aan deze kwaliteitseisen. Hiervoor zijn geen vastgestelde kaders, enkele handvaten vindt u hieronder.

Begrip Actueel

Actueel houdt in dat als men nu weer zou meten of dit dezelfde informatie oplevert als bij de laatste meting. Voor bepaalde milieu-informatie is vaak meten vereist, omdat de situatie erg gevoelig door bepaalde omstandigheden en invloeden (bijvoorbeeld smogvorming) en/of het (grote) gevolgen kan hebben op de toestand van mens en milieu. Andere milieu-informatie is daar minder gevoelig voor (bijvoorbeeld bodemkwaliteit). Alleen bij een voorval of verandering van situatie kan deze informatie worden beïnvloed of kan het in de loop der jaren veranderen. Het is van belang dat wordt bijgehouden wanneer een meting heeft plaatsgevonden en op basis van welke gegevens (tijd, datum) de informatie tot stand is gekomen.

Begrip nauwkeurig

Nauwkeurig wil aangeven of aan de hand van de beschikbare milieu-informatie het juiste beeld kan worden weergegeven. Met andere woorden: vertegenwoordigen de huidige gegevens de huidige situatie. Voor metingen worden vaak modellen gebruikt waarmee de situatie wordt nagebootst, maar het niet exact te bepalen is. In de Nederlandse emissierichtlijnen Lucht (NeR) is uitvoerig beschreven hoe met de nauwkeurigheid van emissiemetingen moet worden omgegaan. Die gedachtegang kan als voorbeeld worden gebruikt bij andere beoordelingen van de kwaliteit van de milieu-informatie. De herleidbaarheid van de gegevens is één van de aspecten bij het beoordelen van de nauwkeurigheid. Vandaar dat het nodig is om de onderliggende meetmethoden te kennen en zichtbaar te maken.

Begrip vergelijkbaar

Vergelijkbaar kent verschillende interpretaties: het kan zijn vergelijkbaar in tijd, met historische gegevens, vergelijkbare (dichtbij zijnde) situaties, vergelijkbaar in (geografische) schaalgrootte, vergelijkbaar met de geldende normen. Een andere, geheel binnen de uitgebreide ambities bestaande, interpretatie van vergelijkbaar betreft het vergelijkbaar maken van informatie tussen overheden. Onduidelijk is welke interpretatie aan het begrip vergelijkbaar moet worden gegeven. Ondanks die onduidelijkheid zult u in de meeste gevallen de informatie moeten kunnen relateren aan wettelijke vereisten (normen). Dat is de minimum interpretatie van het begrip vergelijkbaar.

Begrijpelijkheid informatie

Een geheel ander aspect van kwaliteit van milieu-informatie betreft de begrijpelijkheid van de aangeboden informatie. Hierbij kunt u zich het beste laten leiden door principes van vraag en antwoord aan en door de ontvanger van de informatie. Pas als de ontvanger de informatie begrijpt, mag u tevreden zijn.

Voldoet de beschikbare milieu-informatie niet (voldoende) aan één van de criteria, maar wilt u toch van de milieu-informatie gebruik maken? U zult dan moeten motiveren waarom niet aan het criterium kan worden voldaan, maar de informatie toch bruikbaar is.

De kwaliteitsaspecten zullen logischerwijs binnen uw organisatie moeten worden ingebed en u zult dan moeten kunnen aangeven, dat uw milieu-informatie voldoet aan de door u vastgestelde eisen. Een mogelijkheid hiervoor zou zijn dat een aantal aspecten van een kwaliteitsmanagementsysteem wordt geïmplementeerd. Aandachtspunten hierbij zouden kunnen zijn: identificatie en herleidbaarheid, registraties dat de informatie voldoet aan de eigen eisen en hoe te handelen bij afwijkingen. Hier wordt nogmaals gewezen wijzen op het vereiste de meetmethoden t.a.v. factoren (emissie etc.) te kunnen aangeven en de wens de kwaliteitsnormering (NEN etc.) van die meetmethoden te kunnen noemen.