Het Afwegingskader kosten en baten ZZS

Het afwegingskader is een hulpmiddel voor vergunningverleners bij de afweging van de kosten en baten voor een maatregel voor de reductie van een zeer zorgwekkende stof.

Uitgangspunt is dat het bedrijf een kostenstudie van een maatregel aanlevert. Het afwegingskader is een methodiek om op uniforme wijze een maatregel te toetsen op de kosten en effectiviteit daarvan. Hiertoe brengt de vergunningverlener in het afwegingskader informatie bijeen. De aangereikte methodiek is niet allesomvattend, maar een versimpeld model als hulpmiddel. In de individuele gevallen gaat de vergunningverlener na of het nodig is aanvullende aspecten mee te nemen. Het uiteindelijke oordeel over de afweging van de kosten versus de baten van een maatregel is situatie afhankelijk.

Dit Afwegingskader omvat de volgende onderwerpen:

Doel

Het doel van dit afwegingskader is vooral om te zorgen dat alle vergunningverleners die met dit vraagstuk te maken krijgen op uniforme wijze de afweging uitvoeren. Het Afwegingskader helpt het bevoegd gezag in zijn/haar afweging door:

  • hulpmiddelen voor de bepaling van bijvoorbeeld de kosten en baten aan te reiken,
  • een afweging van de baten en kosten inzichtelijk te maken, en
  • aan te geven welke aspecten de vergunningverlener onder meer betrekt in deze afweging.

Het Afwegingskader kosten en baten geeft op zich geen antwoord op de vraag of een maatregel kosteneffectief is. Het geeft een methodiek aan het bevoegd gezag om deze afweging te maken.

Beperkingen

Het Afwegingskader geeft geen kant-en-klaar antwoord of het bedrijf een maatregel wel of niet moet toepassen. Hiervoor zijn er simpelweg teveel mogelijkheden welke niet allemaal in een model gevangen kunnen worden. Daarnaast is het inzichtelijk krijgen van alle maatschappelijke baten van een maatregel een zeer ingewikkelde en omvangrijke vraagstelling. Dit is niet in een beperkt model volledig te vangen.

Om toch een idee te krijgen van de maatschappelijke baten geeft het Afwegingskader een versimpeld model dat u als hulpmiddel kunt gebruiken. Dit versimpeld model heeft niet de pretentie volledig dekkend te zijn. Het model geeft een indicatie op basis van de eerste indicatoren of de maatschappelijke baten:

  • ver beneden de kosten liggen
  • van dezelfde grootte orde zijn
  • ruim boven de kosten liggen

Het is niet mogelijk gebleken een eenduidige hulpmiddel te ontwikkelen om de baten voor de gezondheid van de mens en het milieu in kaart te brengen, in het kader van de vermindering van de zeer zorgwekkende stoffen. Dit heeft te maken met de volgende aspecten:

  • De invloed van een bepaalde stof op het milieu kan zeer divers zijn. Stoffen die bioaccumulerend zijn, hebben bijvoorbeeld heel andere gevolgen voor het milieu dan stoffen die hormoonverstorend zijn.
  • Bekeken is of de milieubaten uit te drukken zijn in een percentage van de baten doordat er minder ziekte/ sterfte bij de mens is. Dit is niet het geval, omdat de effecten voor de mens in dichtbevolkte gebieden groter zijn. Dit terwijl de invloed op het milieu door waarschijnlijk minder waardevolle natuur in het gebied juist kleiner is.
  • Het ontvangende milieu kan zeer divers zijn. De gevolgen van de stof op een bosgebied zijn sterk verschillend van de gevolgen van de stof op een weidegebied of open water.
  • De soortenrijkdom en het aantal individuen per soort is van invloed op de gevolgen die een zeer zorgwekkende stof heeft op het milieu. Maar het is onmogelijk om hier per geval een overzicht van te hebben en hier generieke uitspraken over te doen.
  • Het bevoegd gezag kan veronderstellen dat emissies naar de lucht in zeer beperkte mate een rol spelen bij de bepaling van de milieuschade. Dit omdat het sterven van enkele individuen (vergelijk met de mens: 1 op een miljoen) geen significante invloed heeft op het ontvangende milieu als geheel. Door emissies naar water en bodem/ grondwater, kunnen wel gevolgen ontstaan. Uitspraken hierover zijn niet mogelijk. Het ontvangende milieu is namelijk nooit homogeen. Ook hebben de effecten van de immissie in (grond)water en bodem verschillende verspreidingssnelheden.

Methodiek

De basis van de methodiek is de methode uit artikel 2.7 en bijlage 2 van het Activiteitenbesluit voor de stoffen NOx, SOx, fijnstof en VOS. Deze methodiek bepaalt aan de hand van een indicatieve referentiewaarde of maatregel wel of niet kosteneffectief is. Dit element ontbreekt in de methode voor ZZS. Er zijn geen vooraf vastgestelde indicatieve referentiewaarden voor ZZS. Het oordeel of een maatregel nog kosteneffectief is ligt bij het bevoegd gezag.

In het Afwegingskader zijn de volgende thema’s opgenomen:

  • Stofeigenschappen en emissie
  • Emissiebeperkende maatregel
  • Kosten
  • Maatschappelijke baten
  • Bedrijfsspecifieke omstandigheden
  • Afweging en conclusie

Het Afwegingskader bevat een apart werkblad voor het berekenen van de kosten en baten. Dit leidt tot de kosten van maatregel per kilogram vermeden emissie ( euro/kg vermeden emissie). Het onderdeel kosten van het werkblad toetsingskader berekent de kosten en baten.

De kosten per kg vermeden ZSS emissie zullen vaak veel hoger zijn dan bijvoorbeeld in de artikel 2.7, tabel 2.7 van het Activiteitenbesluit voor SO2, NOx, VOS en fijnstof. Dit komt omdat het bij ZZS gaat om stoffen in veel kleinere hoeveelheden. De schadelijkheid van een ZZS is in kleine hoeveelheden wel veel groter.

Opbouw Afwegingskader

Het Afwegingskader bestaat uit een Excelbestand (xlsx, 43 kB). Hierin zitten twee werkbladen:

  • Toetsingskader – Dit is het eigenlijke afwegingskader waarin stap voor stap de verschillende aspecten aan de orde komen.
  • Kosten en batenLucht. Het werkblad Kosten en baten bevat een rekenmodule die de kosten en baten van een maatregel volgens een standaard methodiek berekent. De berekende kosten komen terecht in het onderdeel kosten van het werkblad Toetsingskader.

Werkwijze Afwegingskader

Uitgangspunt is dat het bedrijf een voorstel met een bijbehorende rapportage aan het bevoegd gezag ter beschikking heeft gesteld. Uiteraard is het mogelijk het afwegingskader zelf als format te gebruiken voor een dergelijke rapportage. De pagina Toelichting Afwegingskader – werkblad Toetsingskader geeft een toelichting voor het invullen van het excelbestand.

De werkbladen bevatten onderliggende rekenmodules gebaseerd op algemeen aanvaarde grondslagen. Bij invoering van gegevens voert het excelbestand automatisch berekeningen uit. De vergunningverlener kan één emissiebeperkende techniek per bestand invullen. Bij vergelijken van meerdere technieken worden dus meerdere excelbestanden ingevuld. In de blauwe velden moet de vergunningverlener een getal invullen. Het excelbestand rekent de gele velden automatisch door.

De vergunningverlener vult dus eerst alle gegevens in het werkblad Kosten en baten en in Toetsingskader lucht in. Daarna kan de vergunningverlener een vergelijking maken.